පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංක්‍රාන්තිය: යටිතල පහසුකම් සහ මූල්‍යකරණ හිඟතාවය හමුවේ ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට මතුව ඇති අභියෝග

ශ්‍රී ලංකාව පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංක්‍රාන්තිය (Renewable Energy Transition) වෙත ගමන් කිරීමේදී සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් අත්කරගෙන තිබුණද, එම වර්ධනයට සමගාමීව විදුලි සම්ප්‍රේෂණ ධාරිතාව (transmission capacity), වෙළඳපොළ සැලසුම්කරණය, මූල්‍ය මාර්ග (financing channels) සහ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් වර්ධනය වී නොමැති බව ප්‍රතිපත්ති අධ්‍යයන ආයතනයේ (IPS) පර්යේෂක ආචාර්ය එරන්දතී පතිරාජ මහත්මිය පෙන්වා දෙයි.

“පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංක්‍රාන්තිය: බලශක්ති ආරක්ෂාව, ආර්ථික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ තිරසාර වර්ධනය සඳහා වන උපායමාර්ගික අවශ්‍යතාවය” යන තේමාව යටතේ පැවැති සංවාදයකදී ඇය සඳහන් කළේ, වර්තමානය වන විට සූර්ය පැනල මඟින් සිදුවන බලශක්ති උත්පාදනය ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට දරාගත හැකි ධාරිතාව ඉක්මවා ගොස් ඇති බවයි.

කේන්ද්‍රගත බලශක්ති පද්ධතිවලදී (centralised systems) විදුලි බලාගාර සහ සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග පද්ධතිය එකම ස්ථානයක සැලසුම් කළ ද, සූර්ය බලශක්තිය වැනි විමධ්‍යගත බලශක්ති ප්‍රභවයන් (distributed generation) දිවයින පුරා විසිරී පවතින බැවින්, ඒවා ජාතික පද්ධතියට සාර්ථකව අත්පත් කරගැනීමට (absorb) සමත් සූදානමක් පැවතිය යුතුය. එම නිසා බලශක්ති උත්පාදනය වැඩිවන වේගයට සාපේක්ෂව සම්ප්‍රේෂණ පද්ධතිය නායකත්වය ගෙන යාවත්කාලීන විය යුතු බව ඇය පෙන්වා දුන්නාය.

මේ අතර, බලශක්ති අමාත්‍ය අනුර කරුණාතිලක මහතා ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ, 2030 වසර වන විට ජාතික බලශක්ති අවශ්‍යතාවයෙන් 70%ක් පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් සපයා ගැනීමේ ඉලක්කය ඉක්මවා යාමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකියාව පවතින බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම සංක්‍රාන්තිය සඳහා තාක්ෂණික, මූල්‍යමය සහ සාමාජික වශයෙන් විශාල අභියෝග රැසකට රජයට මුහුණ දීමට සිදුව ඇත.

එම ඉලක්ක සපුරා ගැනීම සඳහා රජය පහත සඳහන් මූලික සැලසුම් ක්‍රියාත්මක කිරීමට අපේක්ෂා කරයි:

• සූර්ය බලශක්ති ධාරිතාව: 2029 වන විට සූර්ය බලශක්ති උත්පාදනය මෙගාවොට් 4,400 දක්වා වර්ධනය කිරීම.
• සම්ප්‍රේෂණ පද්ධතිය ශක්තිමත් කිරීම: 2027 සිට ප්‍රධාන සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග 5ක් පද්ධතියට අලුතින් එකතු කිරීම.
• මිලකරණ ක්‍රමවේද: පෞද්ගලික සූර්ය බලශක්ති නිෂ්පාදකයන් සඳහා නව මිලකරණ ආකෘතියක් (pricing model) හඳුන්වා දීම.
• පද්ධති ස්ථාවරත්වය: විදුලිබල පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය තහවුරු කිරීම සඳහා බැටරි ගබඩා සංකල්පය (battery storage) පුළුල් කිරීම.

දීර්ඝකාලීනව රටේ විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් 90-95%ක් පුනර්ජනනීය ප්‍රභවයන්ගෙන් සපයා ගැනීමට නම්, බලශක්ති උත්පාදනය, සම්ප්‍රේෂණ යටිතල පහසුකම් සහ බලශක්ති ගබඩා පද්ධති වෙනුවෙන් විශාල ආයෝජනයක් රට තුළට ආකර්ෂණය කරගත යුතු බව ද අමාත්‍යවරයා වැඩිදුරටත් සඳහන් කර සිටියේය.